محمد بن هندوشاه نخجوانى
63
صحاح الفرس ( فارسى )
تشليخ « 1 » : سجاده بود « 2 » . ابو العباس « 3 » گفت : بيت اين سلب « 4 » من بين در ماه « 5 » دى « 6 » * ژنده « 7 » چو « 8 » تشليخ « 9 » در كشيان « 10 » فصل چيم « 11 » چخ : « 12 » چخيدن بود « 13 » . فردوسى گفت : بيت سپاه است « 14 » يكسر همه كوه مخ « 15 » * تو با پيل و با پيلبانان مچخ « 16 » حكيم « 17 » سوزنى گفت : بيت زمانه سوى حسودت نگه كند كه منم * ورا غلام تو با خواجهء زمانه مچخ « 18 » چخماخ : دو معنى دارد « 19 » اول كيسه باشد « 20 » از پوست كه مردم « 21 » با خويشتن دارند « 22 » از بهر شانه « 23 » و غير آن . بوشكور گفت : بيت برد چخماخ من از جامه ولى جامه نبرد « 24 » * جامه از مشرعه بردند هم از اول تير « 25 » دوم پرچهء « 26 » فولاديست كج كرده كه بر سنگ زنند و از آن آتش بيرون آيد « 27 » ( و چراغ افروزند ) « 28 » حكيم « 29 » سوزنى گفت : بيت از آنكه تا بر همسايگان خجل نشود * همى زند ( زن من ) « 30 » سنگ يافه « 31 » بر ( چخماخ ) مرا ز جكجك « 32 » چخماخ « 33 » يافه « 34 » باز رهان * فرست هيزم تا ديگ بر نهد طباخ « 35 » چرخ : چند معنى دارد . اول فلك ( ستارگان « 36 » ) است « 37 » . ( ابو شكور گويد : [ بيت ] جهانديدهاى ديدم از شهر بلخ * ز هر گونه گشته بسر برش « 38 » چرخ ) « 39 » دوم چرخه « 40 » باشد كه زنان بدان دوك « 41 »
--> ( 1 ) - ط : تشنيح / ك : نشليخ ( 2 ) - ك : « حله و طيلسان و سجاده و ردا باشد » ( 3 ) - د : ابو العباس عباس / ك : ابو عباس ( 4 ) - ط : بيت ( 5 ) - د : در ماه در ماه ( مكرر ) ( 6 ) - ط / د : ذى ( 7 ) - ط : زنده ( 8 ) - د : چون ( 9 ) - ط : تسبيح ( 10 ) - د : كيسيان / ك : بجاى بيت متن بيت ديگرى دارد كه اينست : تشليخ كشيشان بدريدند جوانان * ناگاه بديدند يكى كرد ستمگر ( 11 ) - ط : جيم / ك : « فصل جيم » : ندارد ( 12 ) - ط : جخ ( 13 ) - ك : « جسبيدن ( ظ : چخيدن ) است » و دو شاهد را ندارد ( 14 ) - د : سپاهست ( 15 ) - ط : ميخ / د : وثخ ( 16 ) - ط : خخ ( 17 ) - د : « حكيم » ندارد ( 18 ) - ط : مخج / د : بحخ ( 19 ) - ك : ندارش ( 20 ) - ك : است ( 21 ) - د : و دايم مردم ( 22 ) - ك : با خود آويزند / د : آرند ( 23 ) - د : ز بهر ( 24 ) - د : از خانهء من جامه نبرد / « لف 82 » : از جامهء من جامه نبرد ( 25 ) - ط : نيز / د : بنر / متن از « لف » : ( قافيه با « حقير » ) / ك : « از بهر شانه » و تا آخر مثال را ندارد ( 26 ) - فروزانفر : « نيزه چه ؟ ، تيرچه ؟ » / د : آهن باشد كژ كرده / ك : آهن پارهايست ( 27 ) - ك / : آتش از آن بيرون جهد ( 28 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است . ( 29 ) - د : « حكيم » ندارد ( 30 ) - ط : داخل دو هلال را ندارد / د : زمن ( متن از دهخدا در حاشيهء نسخه ) ( 31 ) - ط : نافه ( 32 ) - ط : چكچك ( 33 ) - ط : چخماخ ( 34 ) - ط : بافه ( 35 ) - ك : اين دو بيت و گويندهء آن را ندارد ( 36 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده / « لف 82 » : ستارگان ( 37 ) - د : بود ( 38 ) - د : كشتى بسجادش ( تصحيح دهخدا در حاشيه : ز هر گونهء گشته بر سرش ) / متن از « لف 82 » ( 39 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است ( 40 ) - ط : جرخه / د : ( ب ) جرخ ( 41 ) - ط : دوك بان